Word jaren jonger met yoga

Volgens veel anti-aging-experts is yoga een goede manier om het verouderingsproces te remmen en zelfs jonger te worden. Houdbare man Pim Christiaans ging het proberen.

Ik zit in meditatiehouding en strek mijn armen in een hoek van zestig graden omhoog. Mijn vingers zijn naar binnen gebogen en mijn duimen steken naar buiten. "En dan gaan we nu de vuurademhaling doen," zegt Kundalini-yogaleraar Joost van Dijk. "Het is een snelle, ritmische ademhalingsmethode, met twee à drie ademhalingen per seconde, zonder pauzes tussen de in- en uitademing. Het accent ligt op het navelpunt, die je bij de inademing naar binnen trekt en bij de uitademing naar buiten duwt."

Het kost mij als beginneling moeite om dit drie minuten vol te houden, maar die tol betaal ik graag voor het beoogde effect: jonger worden! Volgens Van Dijk, ook bekend als Siri Dharma Singh onder collega-yogi's, zal de innerlijke klok van mijn lichaam en geest dankzij de oefening een zetje terug krijgen. "Door de positie van de armen komt de bloedcirculatie opgang, dat versterkt en verjongt het hart," verklaart hij. "Je armen drukken ook op het zenuwstelsel, waardoor je een meer ontspannen en jonge uitstraling krijgt. De vuur-ademhaling heeft talloze jongmakende effecten: het bloed wordt gereinigd, de belastbaarheid van het zenuwstelsel wordt vergroot en afvalstoffen en afzettingen worden uit de longen, de slijmvliezen, de bloedvaten en de cellen verwijderd. Met deze oefening open je ook het hart. Dat is nodig om in contact met je gevoelsleven te komen en je bewust te worden van de realiteit dat verouderen een logische consequentie van het leven is. Dat je ertegen verzetten zinloos is, maar dat het wel mogelijk en zinvol is lichaam en geest langer jong te houden."

Het klink mij allemaal als muziek in de oren. Ik ben 48 en steven naar mijn gevoel met een sneltreinvaart op mijn vijftigste verjaardag af. Gelukkig heb ik voldoende oog voor de positieve kanten van het ouder worden: ik ben nu wijzer dan toen ik twintig was en doe in mijn werk veel meer die dingen die ik waardevol vind. Maar die voordelen spelen zich allemaal op het mentale en spirituele vlak af. Op puur fysiek niveau is het voor mij moeilijker de lichtpuntjes van het verouderen te ontdekken. Zaken als rimpels en een terugwijkende haargrens, daar kan ik me nog wel overheen zetten, maar de achteruitgang van mijn gezondheid baart me wel zorgen. Opeens bevind ik mij in een levensfase waarin sommige leeftijdsgenoten al worden geveld door ‘ouderdomskwalen' als kanker en hart- en vaatziekte. Hoe ga je daar mee om? Ik bescherm mijn gestel tegen het verval met vitaminepillen, fitness en gezonde voeding, maar de strijd voelt alsof ik in de branding sta en de golven met mijn handen probeer tegen te houden. In mijn zoektocht naar effectievere methoden om het verouderingsproces zo prettig mogelijk te laten verlopen, stuit ik al snel op het belang van meditatie. Al in de jaren zeventig van de vorige eeuw ontdekte de onderzoeker Keith Wallace dat proefpersonen die langdurig aan transcendente meditatie doen, biologisch jonger zijn dan proefpersonen die dat niet doen. Mensen die mediteren, hebben een lagere bloeddruk, betere ogen, een beter gehoor, lager cholesterol, een betere weerstand en zelfs gezondere hormoonspiegels dan hun ‘gewone' leeftijdsgenoten. Bij de mensen die langer dan vijf jaar aan transcendente meditatie doen, ligt de ‘biologische leeftijd' gemiddeld twaalf jaar onder de ‘kalenderleeftijd'.Bovendien komt in deze groep hart -en vaatziekte tachtig procent en kanker vijftig procent minder vaak voor.

De verjongende werking van meditatie is voor een belangrijk deel te danken aan het anti-stresseffect.. Mensen die vaak gestrest zijn - en wie is dat niet? - worden letterlijk en figuurlijk verteerd door hun eigen stresshormonen. Een overdosis van het stresshormoon cortisol breekt spierweefsel af, tast de huid aan (rimpels!), zorgt voor een onvoordelige verdeling van vet over het lichaam (buikje!) en kan zelfs bepaalde delen van de hersenen doen verschrompelen. Kortom, stress maakt je vroeg oud. Maar wie erin slaagt de stresshormonen onder controle te krijgen, kan de klok weer een eindje terugdraaien, zo blijkt uit steeds meer onderzoek.

Omdat yoga een krachtig anti-stresseffect heeft, mogen ervaren yogi rekenen op een lichaam dat biologisch een stuk jonger is dan hun kalenderleeftijd. Iyengar (89) en Pattabhi Jois (92) zijn inspirerende voorbeelden van yogameesters op wie de jaren geen greep lijken te krijgen, gezien het gemak en het plezier waarmee ze nog steeds les geven. Zij zijn de voormannen van respectievelijk Iyengar yoga en Ashtanga yoga, maar in principe remt elke vorm van yoga het verouderingsproces dankzij het dalen van de stresshormonen. Een tak van yoga springt er echter uit als het om anti-aging gaat: Kundalini yoga. Deze vorm is erop gericht de latente kracht van het zenuwstelsel (kundalini) op te wekken door zich op de chakra's te concentreren. Van Kundalini yoga-oefeningen wordt gezegd dat ze invloed op autonome lichaamsprocessen hebben, zoals de productie van (stress) hormonen, de bloeddruk en het functioneren van de organen. Veel Kundalini-oefeningen richten op heel specifieke verjongingseffecten. Zo zijn er oefeningen om de achteruitgang van de ogen om te keren en om een jongere uitstraling te krijgen (zie verderop).

"Bij Kundalini yoga maken we gebruik van alle vijf basiselementen van yoga: ademhalingstechnieken, lichaamshoudingen, mantra's, mudra's (handposities) en mentale focus," zegt Joost van Dijk. "Hierdoor verandert het biochemische profiel van je lichaam en komen genezende en regenererende processen op gang."

Dankzij het verjongende effect van Kundalini yoga melden zich geregeld hoopvolle veertigers en vijftigers aan bij de studio van Van Dijk, de Yoga Lifestyle Studio in Amsterdam. "Je hebt een tijd gehad dat actrice Jodie Foster opeens heel populair was als mooie vrouw van middelbare leeftijd," vertelt de yogaleraar glimlachend. "In die periode kwamen hier veel vrouwen van tussen de veertig en de zestig die aangaven dat ze net zo mooi als Foster wilden zijn. Nou, dat kan. Maar, verouderen is niet een puur fysiek proces, het is ook iets wat in de geest plaatsvindt. Daarom moet je ook de mentale aspecten aanpakken en innerlijke weerstanden opruimen. Het begint toch allemaal met de geest. If you can control your mind, you can control the universe."

Truus Joosten (42) uit Amsterdam was net bevallen van haar tweede kind, kampte met een postnatale depressie, had last van migraine-aanvallen en was ongezond dik toen zij in aanraking kwam met Kundalini yoga. "Sindsdien heb ik een ware metamorfose doorgemaakt," vertelt ze enthousiast. "Ik ben slanker en heb een veel gezondere, krachtigere uitstraling gekregen. Ik voetbal af en toe met mijn zonen, dat had ik vijf jaar geleden absolúút niet gekund. Van migraine heb ik bijna geen last meer. Echt, ik voel me nu beter dan toen ik 25 was."

Ook zij benadrukt het belang van de mentale en spirituele aspecten van het ouder worden.

In de afgelopen vijf jaar deed zij niet alleen haar dagelijkse Kundalini yoga-oefeningen, ze volgde onder meer ook een workshop van Sat Santokh, een bekende Kundalini-leraar, die gericht was op het vergroten van het gevoel van eigenwaarde en het in contact komen met zichzelf. "Dankzij die workshop heb ik mijn zelfbeeld verbeterd en het zelfvertrouwen gekregen om die dingen te doen die ik echt wil," vertelt ze. "Een maand geleden heb ik mijn baan opgezegd en ben ik begonnen als kunstschilder. Daarnaast ben ik nu Kundalini yoga-docente en geef ik zwangerschapsyoga. Na 42-jaar doe ik nu eindelijk precies de dingen die ik écht wil, en dat geeft ongelooflijk veel energie."

En heeft zij nog een wijze les voor een bijna-vijftiger die af en toe zorgelijk zijn wijkende haargrens in de spiegel inspecteert en bang is voor ouderdomskwalen? "Ga werken aan je gevoel van eigenwaarde," zegt Joosten resoluut. "Als je jezelf helemaal accepteert zoals je bent, is zoiets als rimpels of dunner wordend geen issue meer. Het is prima om zo lang mogelijk jong en gezond te willen blijven, maar uiteindelijk worden we allemaal oud en gaan we dood. Het de kunst het leven te accepteren zoals het is, met de positieve én de negatieve kanten.Yoga gaat uiteindelijk niet om het bereiken van de eeuwige jeugd, maar om de kracht te vinden dat ideaal aan de kant te kunnen schuiven."

5 Kundalini-oefeningen om jonger te worden
Hier zijn oefeningen die volgens de Kundalini-leer een zeer specifieke, letterlijk verjongende werking hebben.

1. Verjong je ogen
Ga rechtop staan met de voeten tegen elkaar, leg het hoofd in de nek en staar geconcentreerd naar het punt tussen je wenkbrauwen. Deze oefening stimuleert de zenuwen tussen de ogen en de oren en versterkt de spieren van de oogbal en de iris. Deze oefening geneest oogkwalen. Doe de oefening elke dag twee tot elf minuten. Na veertig dagen kan de leesbril weg.

2. Zorg voor een jonge uitstraling
Ga op de hielen zitten met gespreide benen, leun in een hoek van zestig graden achterover en ondersteun je lichaam met de armen. Leg het hoofd in de nek, adem diep in en beweeg je buik met pompende bewegingen naar binnen en naar buiten totdat je de adem niet meer kunt inhouden. Adem uit. Herhaal de oefening enkele malen gedurende anderhalf tot twee minuten. Leun daarna verder naar achter in een hoek van dertig graden en herhaal de oefening enkele malen gedurende anderhalf tot twee minuten. Met deze oefening stimuleer je de schildklier, de bijschildklier en het navelcentrum. Als bijeffect zullen je ogen gaan glanzen en krijgt je huid een gladde, frisse uitstraling.

3. Vernieuw jezelf
Ga in meditatiehouding zitten met een rechte rug. Til je gestrekte armen als een slaapwandelaar op tot schouderhoogte en buig ze dan zodat je handen zich met de handpalmen naar beneden vlak voor de borst bevinden. Zorg dat de rechterhand zich ongeveer vijftien centimeter recht boven de linkerhand bevindt. Sluit de ogen. Adem lang en diep in door de mond en adem uit door de neus. Elf minuten volhouden. Beëindig de oefening door diep in te ademen, de adem in te houden en de rugspieren aan te spannen. Uitademen. Adem weer diep in, en span de ellebogen zo stevig mogelijk aan. Uitademen. Adem weer diep in, trek je kin in en span de nekspieren zo stevig mogelijk aan. Adem uit en ontspan.
Met deze oefening consolideer en activeer je al je capaciteiten om een nieuwe start te maken. Ademteug voor ademteug versterk je bewust het Zelf. Als je je goed op de oefening concentreert, zal je hormonale systeem een nieuw evenwicht vinden.

4. Versterk je hart en longen
Ga met rechte rug in meditatiehouding zitten terwijl je de knieën vasthoudt. Adem diep in en maak je borstkas zo groot mogelijk. Houd je adem in en plaats de tong vlak achter de voortanden tegen het gehemelte. Maak nu snel achter elkaar je rug beurtelings hol en bol terwijl je de knieën blijft vasthouden. Voer de bewegingen met een regelmatig, vrij snel tempo uit. Als je de adem niet langer kunt inhouden, ga je rechtop zitten en adem je krachtig uit. Daarna weer diep inademen en de oefening herhalen. Verleng de tijd dat je de adem inhoudt geleidelijk tot één minuut. Doe deze oefening gedurende elf minuten.
Deze oefening is een uitstekende manier om het uithoudingsvermogen te vergroten, de hartspieren te versterken en alle weefsels van extra zuurstof te voorzien. Daardoor voorkomt deze oefening de achteruitgang van hersenen, klieren en organen, terwijl de vitale energie op peil blijft als je ouder wordt.

5. Overwin een midlife crises
Ga op je hielen zitten en strek de armen omhoog terwijl de bovenarmen de oren raken. Vouw de vingers in elkaar, behalve de wijsvingers die recht omhoog wijzen. De duimen zijn gekruist. Begin bewust en nadrukkelijk de mantra ‘Sat Nam' te ‘chanten', in een regelmatig ritme van ongeveer acht keer per tien seconden. ‘Sat' betekent ‘waarheid' en Nam ‘identiteit'. Zing de klank ‘Sat' vanuit het navelpunt en de solar plexus en trek de navel in naar de ruggenwervel. Bij ‘Nam' ontspan je de buik. Laat de adem zichzelf reguleren. Ga hier tenminste drie minuten mee door. Adem dan in, houdt de adem in en strek de rug maximaal en span de bilspieren stevig aan. Vanaf de billen span je de spieren langs de rug tot voorbij de schouders aan. Sta in gedachte toe dat de energie vanaf de basis van de ruggenwervel via het topje van de schedel naar boven stroomt.
De Sat Kriya is een fundamentele Kundalini yoga-oefening met talrijke effecten. Sat Kriya versterkt het gehele systeem en zorgt voor een goede doorstroming van energie. Angsten en weerstanden verdwijnen en het wordt mogelijk je energie te gebruiken voor genezende en creatieve processen in het lichaam. Mensen die onevenwichtig zijn of zelfs geestelijk in de knoei zitten, kunnen baat hebben bij deze kriya, omdat deze stoornissen altijd verbonden zijn met de uit balans geraakte energie van de laagste drie chakra's.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het tijdschrift Yoga en kwam tot stand met medewerking van Joost van Dijk van Yoga Lifestyle Studio  en Truus Joosten van Mindful Yoga in Amsterdam.

Dit artikel verscheen eerder in Yoga Magazine

In het boek De houdbare man, praktische gids voor een eeuwige jeugd, vind je meer feiten en tips over anti-aging voor mannen. Bestel nu via Bol.com.