PimStaand2011.vrij.jpg

Anti-AGE-Dieet pakt veroudering fundamenteel aan

Tijdens het ouder worden raken steeds meer eiwitten, vetten en aminozuren in het lichaam aangetast door suikermoleculen. Tijdens dit fundamentele verouderingsproces ontstaan schadelijke stoffen die advanced glycation end products ofwel AGEs worden genoemd. AGEs hopen zich overal in het lichaam op en richten daar schade aan: de huid (rimpels), de nieren (nierfalen), de ogen (leesbril, staar), vaatwanden (stijgende bloeddruk), het brein (dementie, Alzheimer) enzovoorts. De vooraanstaande Amerikaanse wetenschapster Helen Vlassara ontdekte dat wij dagelijks ook grote hoeveelheden schadelijke AGEs via onze voeding binnenkrijgen. Zij ontwikkelde een Anti-AGE-dieet en toonde aan dat het dieet gunstige en zelfs verjongende effecten heeft. Ik beschouw het anti-AGE-dieet als een van de belangrijkste nieuwe mogelijkheden om met voeding het verouderingsproces te vertragen. Op basis van diverse interviewsessies met Vlassara schreef ik een uitgebreid artikel over haar zoektocht naar de relatie tussen AGEs, gezondheid en veroudering.

 Twintig jaar geleden ontdekte Helen Vlassara dat voeding stoffen bevat die het verouderingsproces versnellen en de gezondheid schaden: advanced glycation end products (voortgeschreden versuikerings eindproducten), afgekort tot AGEs. Met grondig onderzoek toonde zij aan dat het vermijden van AGE-rijke voeding tal van gezondheidsvoordelen biedt. Haar werk kan grote gevolgen krijgen voor de bestrijding van welvaartsziekten en fysieke veroudering. In dit artikelneemt Vlassara je mee in haar spannende zoektocht die tot de ontdekking van AGEs leidde. En ze vertelt over de weerstand die haar anti-AGE-dieet tot op de dag van vandaag opwekt bij de voedingsindustrie, de farmaceutische industrie en collega-wetenschappers.

Prof. dr. Vlassara (66) is van origine Grieks, studeerde geneeskunde in Athene en behaalde haar doctoraat in de endocrinologie. Ruim 35 jaar geleden emigreerde zij naar New York en startte daar een loopbaan als onderzoekster op het gebied van diabetes en veroudering aan de Rockerfeller University. In 1974 trad ze toe tot het researchteam van Anthony Cerami (met wie zij getrouwd is geweest). Inmiddels heeft zij als auteur en coauteur bijna 300 publicaties over suikerziekte, veroudering, welvaartszieken en AGEs gepubliceerd. Een aanzienlijk aantal daarvan belandde in prestigieuze wetenschappelijke tijdschriften. Zij is nu directeur van de afdeling Experimentele Diabetes en Veroudering en hoogleraar Medicijnen en Geriatrie aan de Mount Sinai School of Medicine in New York.

 1  Ontdekking

‘Er is geen medicijn, therapie of dieet dat zoveel gezondheidsvoordelen op zoveel fronten biedt als het anti-AGE-dieet. Diabetes, nierziekten, hart- en vaatziekten, obesitas en zoals recent aangetoond de ziekte van Alzheimer: al deze kwalen zijn te voorkomen of te verzachten door ervoor te zorgen dat je minder AGEs via voeding binnenkrijgt.’ Dat zegt Helen Vlassara op 28 april in Amsterdam bij de presentatie aan de pers van Het anti- AGE-dieet, de Nederandse vertaling van haar boekThe AGE-less way.1 Er is geen spoor van twijfel in haar stem. ‘Deze mening baseer ik op grondige studies met diverse genetische en niet-genetische diermodellen én mensen. Dat AGEs uit voeding schadelijk voor ons zijn en dat we er via moderne voeding te veel van binnenkrijgen, is vastgesteld met onderzoeken die met de best mogelijke wetenschappelijke zorgvuldigheid zijn uitgevoerd. De resultaten zijn gepubliceerd in peer reviewed wetenschappelijke vakbladen die de strengste criteria hanteren. Veel van mijn eigen studieresultaten zijn ook nog eens bevestigd in onderzoek door anderen...’

Terwijl er maanden en soms jaren overheen gaan voordat een eiwit in het lichaam versuikert tot een AGE, kan precies hetzelfde proces in voeding binnen seconden plaatsvinden op het gasfornuis: bakken, braden en grillen van eiwit- en vetrijke producten jaagt het AGE-gehalte in korte tijd zeer ver op. Omdat veel sterk bewerkte levensmiddelen tijdens de productie in de fabriek met hitte worden behandeld, staat moderne supermarktvoeding stijf van AGEs. Vlassara heeft het AGE-gehalte van voedingsproducten bepaald en daar lijsten van aangelegd6 die in haar boek Het anti-AGE-dieet te vinden zijn.1 Een banaan van 90 gram bevat bijvoorbeeld 10 kilo-eenheden (kE) AGEs, een croissant van 30 gram 335 kE en een kipfilet die 15 minuten onder de gril heeft gelegen levert 5200 kE op. De bereidingswijze is van grote invloed op de hoeveelheid AGEs die gevormd worden (zie tabel 1).

  De overdosis AGEs in moderne voeding ondermijnt volgens Vlassara niet alleen de gezondheid van diabeten en nierpatiënten, maar óók van het merendeel van de ‘gezonde’ bevolking die zich te goed doet aan moderne, AGE-rijke voeding. Vlassara heeft uitgezocht dat wie dagelijks alles bij elkaar minder dan 5000 tot 8000 kE AGEs uit voeding consumeert, daar waarschijnlijk geen nadelen van ondervindt. Uit onderzoek met mensen uit de staat New York concludeert zij echter dat de gemiddelde Amerikaan minimaal het dubbele binnenkrijgt, met uitschieters naar 40.000 kE per dag.7 Geen wonder als je bedenkt dat één Big Mac al 17.000 kE AGEs bevat: ruim twee tot drie keer de ‘maximaal toegestane’ dagdosis. Naar de AGE-consumptie in Nederland is nog geen onderzoek gedaan, maar voor grote groepen zal het niet ver onder het Amerikaanse gemiddelde liggen.

 Vlassara wijst erop dat elke keer dat er na het eten meer AGEs in je bloed belanden dan de nieren kunnen uitscheiden, het teveel aan AGEs zich permanent in je weefsels nestelt en daar de rest van je leven op allerlei manieren schade aanricht. Zo loopt het aantal AGEs in je lichaam bij elke AGE-rijke maaltijd verder op.  ‘Stel je eens voor, al die giftige AGEs komen dag na dag, maand na maand in je weefsels terecht. Dat geeft je een idee van de enorme last aan AGEs die we gedurende ons leven opbouwen,’ schrijft Vlassara in Het anti-AGE-dieet.1

 

Hoopgevende boodschap

 Maar Vlassara heeft ook een hoopgevende boodschap. Zij heeft aangetoond dat het bloedgehalte van AGEs binnen enkele maanden eenvoudig kan worden verlaagd door minder AGE-rijke voeding te eten.8 Dit kan worden bereikt door maaltijden anders te bereiden: het gebruik van minder hitte en meer water, zoals bij pocheren en stomen, beperkt de vorming van AGEs sterk. Het mijden van industriële supermarktvoeding helpt ook. Caloriebeperking is niet nodig, niet minder eten maar ánders eten is Vlassara’s devies.In de afgelopen twintig jaar heeft zij stapje voor stapje aanwijzingen verzameld dat het vervangen van AGE-rijke voeding door AGE-arme voeding tot grote gezondheidsvoordelen leidt: Bij laboratoriummuizen voorkomt of verbetert AGE-arm voer onder meer abdominaal overgewicht (buikvet slinkt), diabetes mellitus type-1 én -2 en neemt de gezonde levensduur toe.

Studies met proefpersonen van haar onderzoeksgroep hebben tot nu toe uit praktische en financiële redenen te kort geduurd (4 weken tot 6 maanden) om grote gezondheidswinst door AGE-restrictie bij mensen te kunnen laten zien. Wel is binnen die tijd de verbetering van een aantal veelzeggende markers aangetoond die duiden op onder meer afname van basale oxidatieve stress, insulineresistentie en ontstekingsactiviteiten (zie tabel 2).

Vlassara’s conclusie na twintig jaar onderzoek in een notedop: door de inname van AGEs te verminderen – en daarvoor hoef je geen hap minder te eten -  daalt het risico van tal van welvaartsziekten drastisch. Bovendien neemt overtollig gewicht af en verdwijnt als eerste het buikvet. En in één moeite door rem je ook nog het verouderingsproces en blijf je langer jong.

Dit klinkt bijna te mooi om waar te zijn. En daar zit het probleem: haar boodschap wil er maar niet in bij het merendeel van collega wetenschappers, medici, (wetenschaps)journalisten en beleidsmakers. Niemand staat in de rij om haar onderzoeksbevindingen aan het publiek door te geven in de vorm van waarschuwingen en postbus 51 campagnes. De wereld wordt geteisterd door een ‘poly-epidemie van niet-besmettelijke ziekten’ zoals Vlassara het uitdrukt. ‘Van obesitas en diabetes tot niercomplicaties tot Alzheimer, het gaat jaarlijks om vele miljoenen slachtoffers. Als er een nieuw virus de kop op zou steken dat evenveel mensen uitroeit als de welvaartsziekten, zou er massapaniek ontstaan en wereldwijd de noodtoestand worden afgekondigd.’ En de persoon die dan met het reddende vaccin komt, zou op een heldenonthaal kunnen rekenen.

 Maar het blijft betrekkelijk stil rondom Vlassara. Een paar jaar geleden besteedde CNN een item aan haar onderzoeksbevindingen en verscheen er een artikel in de New York Times. Vlassara had verwacht dat dit de aanzet zou zijn van een uitslaande brand in de internationale media, maar in plaats daarvan doofde de belangstelling. Ook in ons land is de vlam niet in de pan geslagen na de verschijning van haar boek in het Nederlands.De perspresentatie bij die gelegenheid - Vlassara en drie Nederlandse hoogleraren gaven uitleg over AGEs (zie kader) -  was drukbezocht door vooruitstrevende bloggers en enkele redacteuren van lifestyle magazines, maar de wetenschapsredacteuren en de hard nieuwsjagers van de landelijke media bleven weg. Alleen in de De Volkskrant verscheen die dag een bericht.16 De kop dampte van onverholen scepsis: ‘Nu is pindakaas al net zo slecht als tabak.’ Daarin zeggen Nederlandse wetenschappers dat Vlassara’s claims ‘onvoldoende bewezen’ en haar onderzoeksresultaten bij mensen ‘nog niet overtuigend’ zijn.

 Waar komt die weerstand vandaan? Vlassara is niet zomaar iemand. Zij baseert haar uitspraken op onderzoek op het hoogste wetenschappelijke niveau. Zelfs door haar scherpste critici wordt zij erkend als de belangrijkste autoriteit op het gebied van AGEs en hun effect op de gezondheid. Dat zij serieus wordt genomen door het wetenschappelijke establishment in Amerika, blijkt uit het feit dat zij is genomineerd voor de National Academy of Science. Wat ook boekdelen spreekt is dat haar onderzoek naar AGEs al ruim dertig jaar volledig wordt gefinancierd door de federale Amerikaanse overheid via de National Institutes of Health. Het is een ononderbroken subsidiestroom en soms gaat het per studie om miljoenen.

Gebakken biefstuk

Om de scepsis onder collega-wetenschappers te kunnen begrijpen, moeten we terug naar de prehistorie van het AGE-onderzoek. Die begint in 1912 met de publicatie van het artikel Action des acides aminés sur les sucres; formation des mélanoïdines par voie méthodique.9 De auteur is de Franse medicus en chemicus Louis Camille Maillard (1878-1936). In zijn beroemd geworden publicatie beschrijft hij dat de bruine pigmenten die door verhitting bij voeding ontstaan, het resultaat zijn van een complexe scheikundige reactie tussen suikers en eiwitten.

 Maillard was voornamelijk geïnteresseerd in de aantrekkelijke smaak, geur en structuur die suiker-eiwit-verbindingen aan voeding verlenen. Denk daarbij aan de smaak van gebakken biefstuk en de geur van versgebrande noten. De Franse onderzoeker is onsterfelijk geworden omdat het bruiningproces dat hij beschreef bekend is geworden als de Maillard-reactie. ‘Hij en andere voedingschemici gingen de Maillard-reactie verder onderzoeken op toepassingsmogelijkheden voor de voedingsindustrie,’ vertelt Vlassara. ‘Maillard-producten verbeteren niet alleen de aantrekkelijke kanten van voeding, maar ook de houdbaarheid en voedselveiligheid. Het massaal produceren van verpakte voedingspoducten met een lange houdbaarheid werd in feite mogelijk gemaakt door de Maillard-reactie.’

Tachtig jaar later zou Vlassara ontdekken dat tijdens de Maillard-reactie AGEs in voeding ontstaan en dat die schadelijk zijn. Maar zo ver was het nog lang niet. Met de middelen die men destijds tot de beschikking had, stelden Maillard en andere voedingscheikundigen vast dat de bruiningsproducten die ontstaan bij het verhitten van voeding onschadelijk zijn.

Tijdens de bruiningsreactie krijg je eerst het bruin, dan het goudbruin en ten slotte het zwart. ‘Dat zijn de melanoïden, in feite dood materiaal,’ legt Vlassara uit. ‘Dat werd bij muizen ingespoten. Pas bij zeer grote hoeveelheden zie je dan allerlei problemen met de lever en de nieren ontstaan. Daaruit is geconcludeerd dat de hoeveelheden Maillard-producten die mensen via voeding binnenkrijgen, te klein zijn om kwaad te kunnen.’

Bovendien was bepaald dat Maillard-producten – lees melanoïden - niet door de darm worden opgenomen maar na consumptie rechtstreeks in het toilet belanden. Zo bleef de Maillard-reactie ruim vijftig jaar lang het exclusieve domein van chemici die werkten ten dienste van de opkomende voedingsindustrie.

 Medici kregen pas in de jaren zeventig van de vorige eeuw belangstelling voor de Maillard-reactie, toen werd ontdekt dat deze ook in het lichaam plaatsvindt bij de versuikering van hemoglobine – het zuurstoftransporterende pigment in rode bloedcellen. De Maillard-reactie in het lichaam verloopt langzaam en wordt bepaald door de glucoseconcentratie van het bloed. Hoe hoger de bloedsuikerspiegel des te sneller raakt het hemoglobine geglyceerd. De Amerikaanse biochemicus Anthony Cerami ontdekte dat uit de mate van versuikering van hemoglobine kan worden afgeleid hoe hoog de bloedsuikerspiegel in de afgelopen zes tot acht weken is geweest: een veel betrouwbaardere methode dan het meten van de bloedspiegel die –zeker bij diabetici – aan schommelingen onderhevig is. De nu veel gebruikte HbA1c-test was geboren.10

Cerami werkte aan de Rockerfeller University  (New York) aan het ontwikkelen van de HbA1C-test in de periode dat Vlassara in 1974 aan zijn onderzoeksteam werd toegevoegd. Cerami vermoedde dat niet alleen hemoglobine, maar ook allerlei andere lichaamseiwitten spontaan kunnen versuikeren en dat dit schadelijk zou kunnen zijn.11 Vlassara vertelt: ‘Geglyceerd hemoglobine werd zo het eerste aannemelijke model voor de versuikering van allerlei andere lichaamseiwitten, niet alleen in het bloed. Daarmee hadden we een nieuwe target voor behandelmethoden voor complicaties van diabetes. Het concept van eiwit-versuikering van Cerami leidde tot een compleet nieuw onderzoeksgebied.’  

 Cerami kreeg door dat de versuikering van eiwitten en lipiden in het lichaam precies volgens de klassieke Maillard-reactie verloopt. Daarbij worden eerst Schiff-basen en vervolgens Amadori-producten gevormd. In het lichaam duren deze fasen weken en is het proces nog terug te draaien. De versuikering van hemoglobine komt nooit voorbij het stadium van de Amadori-producten, omdat rode bloedcellen elke zes tot acht weken worden vervangen. ‘In feite is de glycering van hemoglobine een onschuldig scheikundig proces, omdat het onmiddellijk omkeerbaar is als je de bloedsuikerspiegel verlaagt,’ zegt Vlassara. ‘Wij wilden weten wat er ná het type hemoglobine-reactie elders in het lichaam gebeurt met eiwitten die een langere levensduur hebben, zoals in het collageen van de vaatwanden en in de zenuwen.’

 Voedingschemici hadden al veel eerder gevonden dat de Maillard-reactie na de vorming van Schiff- basen en Amadori-producten verder gaat, waarbij honderden verschillende nieuwe verbindingen met allerlei verschillende eigenschappen en kleuren worden gevormd. Bij het branden van koffie zijn dat er bijvoorbeeld meer dan 900.11 Cerami kon een aantal van dit type verbindingen maken door kristallijne eiwitten uit de lens van een koeienoog in een petrischaaltje samen te voegen met glucose. Hij zag na verloop van tijd de typische gele pigmenten en crosslinks ontstaan die kenmerkend zijn voor de verouderde ooglens die vertroebelt door staar. Hij schreef de profetische woorden: ‘Hoewel de meeste eiwitten in levende systemen voldoende snel worden vervangen om niet-enzymatische bruining te voorkomen, hebben sommige eiwitten, zoals lens-kristallijnen en huidcollageen een uitzonderlijke lange levensduur waardoor zij kwetsbaar (voor versuikering, PC) worden.’

 De eerste keer dat de aanwezigheid van langlevende versuikerde eiwitten voorbij het stadium van de Amadori-producten in het menselijke lichaam werden aangetoond – we zijn bij eind jaren zeventig aangeland – was toen Cerami in het ruggenmergvlies van mensen van 20 tot 95 jaar een stijf uitziende geelbruine substantie aantrof die bestond uit versuikerde eiwitten. Hij bepaalde dat het aantal van deze eiwitten lineair toenam met de leeftijd en dat dit bij diabeten tweemaal sneller gebeurde dan bij gezonde mensen. Omdat deze vergevorderd versuikerde eiwitten blijkbaar toenamen met de leeftijd, bedacht Vlassara de term Advanced Glycation Endproducts ofwel AGEs.

Advanced glycation end products ofwel voortgeschreden versuikerings-eindproducten, in het Engels afgekort tot AGEs, zijn complexe chemische verbindingen. Ze onstaan als suikermoleculen zich spontaan en ongecontroleerd aan eiwitten en vetten verbinden. In het lichaam worden suikermoleculen ook onder zorgvuldige regie van enzymen aan eiwitten gekoppeld, maar dan ontstaan er nuttige verbindingen. AGEs, ook wel ‘niet enzymatische versuikeringsproducten’ genoemd bevorderen echter ontstekingen en oxidatieprocessen. In het lichaam worden ze uit bloedsuiker gevormd als normaal onderdeel van de stofwisseling. Maar ook veel voedingsmiddelen, zoals vlees, kaas en noten bevatten AGEs en hun aantal neemt sterk toe bij verhitting. Daarom krijgt iedereen ze tijdens het eten ‘kant en klaar’ binnen. Maar hoewel ze schadelijk zijn, kunnen AGEs in kleine hoeveelheden geen kwaad: antioxidanten blussen de brandjes die ze stichten en de nieren filteren ze uit het bloed. Misschien vervullen AGEs zelfs noodzakelijke taken, daar zijn wetenschappers nog niet uit.

De problemen beginnen pas als er meer AGEs zijn dan het lichaam verwerken kan. Overvloedige AGEs die niet door antioxidanten in bedwang worden gehouden of door de nieren worden opgeruimd, hopen zich op in weefsels en gedragen zich daar als oxidanten die wolken vrije radicalen genereren, macromoleculen ‘crosslinken’ (aan elkaar vast plakken), ontstekingsprocessen aanjagen en meer AGEs vormen.2 Dit zichzelf versterkende proces is goed zichtbaar in de huid, waar AGEs collageenvezels crosslinken en zo rimpels en verlies van elasticiteit veroorzaken. Soortgelijke processen vinden ook plaats in ondermeer de vaatwanden, nieren, ogen, gewrichten en hersenen. Er zijn dan ook verbanden gevonden met AGES en hart- en vaatziekten, nierfalen, oogziekten, gewrichtsklachten, dementie en de ziekte van Alzheimer. Omdat AGEs die zich eenmaal in weefsels hebben genesteld nauwelijks tot niet opgeruimd kunnen worden, groeit hun aantal naarmate we ouder worden. Hierdoor neemt de belasting door oxidatieprocessen en ontstekingsactiviteiten steeds verder toe. Ook beschadigen AGEs insulineproducerende bètacellen in de alvleesklier (de opmaat naar diabetes type-1) en maken ze cellen minder gevoelig voor insuline (de opmaat naar diabetes-2).2

 Versnelde veroudering

Hoe komen we aan te veel AGEs in ons systeem? Een verhoogde bloedsuikerspiegel was lange tijd hoofdverdachte nummer één. Mensen met onbehandelde suikerziekte hebben door hun hogere bloedsuikerspiegel twee- tot driemaal meer AGEs in hun bloed dan gemiddeld. Helen Vlassara was een van de drie auteurs van de landmark-studie Nonenzymatic Glycosylation and the Pathogenesis of Diabetic Complications3 waarin werd gesteld dat AGEs een belangrijke, zo niet de belangrijkste oorzaak zijn van complicaties en versnelde veroudering van diabeten. Haperende nieren kunnen ook een belangrijke oorzaak zijn, weten we sinds 1991 alweer dankzij onderzoek van Vlassara en haar teamgenoten.5 Naarmate nieren slechter functioneren, filteren ze minder AGEs uit het bloed en loopt het AGE-niveau op, waardoor de nieren nog verder beschadigd raken en de patiënt in een neerwaartse spiraal raakt.

 Inmiddels zijn de meeste diabetologen op de hoogte van de connectie tussen AGEs en de complicaties van onbehandelde diabetes. Dat nierpatiënten te maken krijgen met de schadelijke aard van zich ophopende AGEs is ook doorgedrongen tot de meeste specialisten. Maar een derde oorzaak van schadelijke AGE- stapeling die Vlassara in 1995 ontdekte, is voor 90 procent van alle wetenschappers en medici nog steeds volkomen nieuw: AGE-rijke voeding.

Nieuwsgierig naar de rest van dit artikel? Binnenkort kun je het complete verhaal over Vlassara's ontdekking van het Anti-AGE-dieet downloaden op www.hetantiagedieet.nl

 Bronnen

 

1. Vlassara H. Het anti AGE dieet. CocoBooks, 2014

 

2. Vlassara H, Striker GE. AGE restriction in diabetes mellitus: a paradigm shift. Nat Rev Endocrinol 2011; 7(9):526-39

 

3. Brownlee M, Vlassara H, Cerami A. Nonenzymatic glycosylation and the pathogenesis of diabetic complications. Ann Intern Med

 

1984; 101(4):527-37

 

4. Schuitemaker GE. Glucose en veroudering. ORTHOmoleculair 1987;

 

5(4):27-9

 

5. Makita Z, Radoff S, [..], Vlassara H. Advanced glycosylation end products in patients with diabetic nephropathy. N Engl J Med 1991; 325(12):836-42

 

6. Uribarri J, Woodruff S, [..], Vlassara H. Advanced glycation end products in foods and a practical guide to their reduction in the diet. J Am Diet Assoc 2010; 110(6):911-16 www.ortho.nl 7. Uribarri J, Cai W, [..],Vlassara H. Circulating glycotoxins and dietary advanced glycation endproducts: two links to inflammatory response, oxidative stress, and aging. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2007; 62(4):427 33

 

8. Vlassara H, Cai W, Goodman S, [..], Uribarri J. Protection against loss of innate defenses in adulthood by low advanced glycation end products (AGE) intake: role of the antiinflammatory AGE receptor-1. J Clin Endocrinol Metab 2009; 94(11):4483-91

 

9. Maillard LC. Action des acides aminés sur les sucres; formation des mélanoïdines par voie méthodique. Comptes rendus des séances de l’académie des sciences 1912; 154:66-70

 

10. Koenig RJ, Peterson CM, [..],Cerami A. Correlation of glucose regulation and hemoglobin AIc in diabetes mellitus. N Engl J Med 1976; 295(8):417-20

 

11. Cerami A. The unexpected pathway to the creation of the HbA1c test and the discovery of AGE’s. J Intern Med 2012; 271(3):219-26

 

12. Wolffenbuttel BH, Boulanger CM, [..],Lévy BI. Breakers of advanced glycation end products restore large artery properties in experimental diabetes. Proc Natl Acad Sci U S A 1998; 95(8):4630-4

 

13. Wolffenbuttel BH. AGE-vorming buiten en binnen het lichaam. Lezing Amsterdam 28-4-2014

 

14. Cerami C, Founds H, [..],Cerami A. Tobacco smoke is a source of toxic reactive glycation products. Proc Natl Acad Sci U S A 1997; 94(25):13915-20

 

15. Koschinsky T, He CJ, [..],Vlassara H. Orally absorbed reactive glycation products (glycotoxins): an environmental risk factor in diabetic nephropathy. Proc Natl Acad Sci U S A 1997; 94(12):6474-9

 

16. De Visser E. Nu is pindakaas al net zo slecht als tabak. Volkskrant 28-4-2014

 

17. Cai W, Uribarri J, [..], Vlassara H. Oral glycotoxins are a modifiable cause of dementia and the metabolic syndrome in mice and humans. Proc Natl Acad Sci U S A 2014; 111(13):4940-5

 

18. Uribarri J, Cai W, [..], Vlassara H. Restriction of advanced glycation end products improves insulin resistance in human type 2 diabetes: potential role of AGER1 and SIRT1. Diabetes Care 2011; 34:1610-6

 

19. Uribarri J, Cai W, [..], Vlassara H. Suppression of native defense mechanisms, SIRT1 and PPARγ, by dietary glycoxidants precedes disease in adult humans; relevance to lifestyle-engendered chronic

 

diseases. Amino Acids 2014; 46(2):301-9

 

20. Vlassara H, Uribarri J, [..], Striker GE. Effects of sevelamer on HbA1c, inflammation, and advanced glycation end products in diabetic kidney disease. Clin J Am Soc Nephrol 2012; 7(6):934-42